کد خبر : 5732       تاریخ : 1392/08/26 15:01
مراسم سنج و دمام

مراسم سنج و دمام

محسن شریفیان

در قطعه سنج و دمام ، سازهاي بوق Bouqh ، دمام Dammam و سنج Senj نواخته مي شوند. سازهاي مذكور از نخستين آلات موسيقي بوده و ضمن آن كه در زمره ي سازهاي جنگلي محسوب مي شوند، ريشه در موسيقي محلي آفريقا دارند. اين گونه سازها از همان ابتدا به عنوان وسيله اي براي اعلام خبر و تجمع مردم به كار مي رفته اند . يكي از علل نواختن اين آلات در آيين مورد نظر ما نيز همين امر مي باشد. بشر نخستين با كمك اين اصوات ، بخشي از نيازهاي خود را تبيين و برآورده كرده و در واقع تا جايي كه مي توانسته با اين زبان موسيقيايي، خلاء دستگاه هاي مخابراتي و بلند گوها را پر مي نموده و حتي پيغام هايي نيز به وسيله اين نوع سازها مخابره مي كرده است.

اولين بار، سازهاي سنج و دمام از آفريقا به اين منطقه آورده شده و در آغاز، توسط خود آن ها در اين منطقه نواخته شده است، تا اين كه در بوشهر به تدريج، شكل خاص و مقدسي به خود گرفته و سرانجام مورد قبول عامه مردم قرار گرفته است.

پيرامون ورود سازهاي دمام و بوق شاخي به بندر بوشهر، عده اي بر اين نظرند؛ چون تعدادي از سازهاي مورد استفاده در مساجد بوشهر از هند خريداري شده، اين احتمال مي رود كه شكل اين مراسم نيز در اصل هندي باشد؛ ولي هندي بودن اين مراسم مورد اتفاق نمي باشد.

سنج و دمام و مراسم شيخ فريج

مراسم آييني سنج و دمام در بندر بوشهر، از آداب و اصطلاحات گرفته تا انواع سازها و ريتم ها، حركات موزون نوازندگان و در مقايسه با ديگر مراسم و فرم هاي مختلف موسيقي فولكلور بوشهر، داراي شباهت ها و موارد قابل توجه است. از اين ميان، بين مراسم "سنج و دمام" و مراسم "شيخ فريج" شباهت هاي بيشتري وجود دارد. از شباهت هاي قابل توجه اين مراسم با نواختن سنج و دمام، مي توان به موارد مختلفي اشاره نمود . براي مثال، نواختن سازهاي مراسم شيخ فريج در خارگ از نظر تكنيك ها و حالت هاي نوازندگي، ريتم، سرعت تدريجي آن و بعضاً رنگ صوتي سازها، شباهت هاي زيادي با نواختن سازهاي مراسم سنج و دمام دارند؛ چرا كه نوازنده ي ساز شيخ فريج در طول اجرا، درست همان قطعاتي را اجرا و يا همان نقشي را ايفا مي كند كه نوازنده ي ساز "دمام اشكون" در مراسم سنج و دمام آن را به عهده دارد. قطعاتي كه نوازنده هاي هر دو ساز "بچه ي شيخ فريج" اجرا مي كنند نيز درست همان قطعاتي است كه نوازندگان دو دمام "غمبر" آن را اجرا مي كنند. به همين شكل، نواختن ساز "توسيلك" Tosylak نيز از نظر اجراي قطعه و رنگ صوتي، با ساز "سنج" در مراسم سنج و دمام برابري مي كند. ضمن اين كه در همين مقايسه، به كاربرد بوق شاخي در زمان هاي گذشته براي اعلام اجراي مراسم شيخ فريج و اهميت اين ساز در مراسم سنج و دمام نيز مي توان پي برد.

غير از اين موارد، به اعتقادات و آداب مشتركي نظير سوزاندن بخور و پاشيدن گلاب در هنگام برگزاري مراسم، به كار بردن واژه هاي مشترك و مخصوصي نظير "غمبر" و "چنبرك"- هر چند با كاربردهاي متفاوتي به كار برده مي شوند- هم مي توان اشاره نمود.

در راستاي ارتباط مراسم سنج و دمام در بوشهر با مراسم زار و زار گرفتگي نيز گفتني است كه در گذشته بعضي از افراد در حين نواختن سازهاي مراسم سنج و دمام از حالت طبيعي خود خارج مي شدند كه به آن ها "زاري" Zari مي گفتند. بر همين اساس هنوز هم به نوازندگاني كه در شور و احساس خاصي در حين نواختن فرو مي روند "زاري" مي گويند.

یاری نامه:

برشی از یک مقاله ی مفصل  پیرامون موسیقی بوشهر / بوشهر نامه ویژه گردشگری


  منبع: پایگاه خبری تحلیلی پیغام
       لینک مستقیم   :   http://peigham.ir/shownews.aspx?id=5732

نظـــرات شمـــا